Honingdesem-Brood

 

Inleiding

 

De dagen, om de twee weken, dat mijn grootmoeder brood bakte, herinner ik mij nog zeer goed.

De avond ervoor werd een desem in gang gezet; een heilig moment met zijn typische geur en behaaglijkheid. Het kneden van de volgende ochtend luidde de bakdag in.

Het duurde bijna een ganse dag, van ‘s morgens vroeg en tot in de namiddag liep het soms uit. De verschillende geuren van de degen en het rijzen en het vuur van de oven en uiteindelijk de gebakken broden dan vulden de ruimte en onze harten.

De vreugde en blije opgewektheid die dan heerste, ontstond en groeide gedurende heel het process van de bereiding van die kostbare dagelijkse spijs.

Nu lijkt dat nostalgie en een realiteit, die aan het museum van Bokrijk doet denken. Nochtans openbaren die behaaglijke herinneringen het dieptepunt waarin we verzeild zijn geraakt.

Granen zijn het belangrijkste voedingsmiddel dat een mens heeft en waarin doorheen de sterke kiezelwerking licht en warmte van de zon, principe van leven, opgeslagen kunnen worden. Een menselijk denkend, voelend en willend wezen heeft deze licht- en warmtekracht nodig.

Het graan dat toen gebruikt werd kwam van de akkers in de nabijheid van het erf. Mijn grootvader zaaide het graan uit de vorige oogst en manipuleren kwam niet in hem op. Sommige jaren was er meer, soms minder.

Het graan werd gemalen tussen stenen bij de molenaar een steenworp slechts verwijderd.

Water kwam van de waterput; het zuiverste water dat je kan indenken. Degen warden met de hand gekneed. Simpel, zonder ‘verbeteraars’. En ieder was goedgeluimd. Er heerste diepe rust.

Het brood was immer goed en was het basisvoedsel.

De huidige problemen met het brood openbaren in de eerste plaats iets over de houding van de mens tav de natuur en tav zichzelf.
Broodcultuur openbaart hoe het met de mens is gesteld.

Daarom moeten we echt grondig nadenken over brood.
Het zou o.i. een ramp zonder weerga betekenen voor de ‘mens’, indien we ‘ons dagelijks brood’ zouden verliezen aan de macht van geld en materialistische denkopvattingen.

In het brood drukt de mens uit hoe hij omgaat met mens en natuur, hoe hij omgaat met voeding.

Brood is een zonnewijzer, die aangeeft waar we mee bezig zijn.

Brood beinvloedt de mens en de mens beinvloedt zijn brood.

Een stukje geschiedenis

Het enige voedingsmiddel dat de mens steeds begeleid heeft, is brood. In een primitief stadium voedde de mens zich met graanbrij. Dit weerspiegelt het bewustzijn van die tijd:alles was als het ware nog uitgegoten in het 'heelal'. Vastomlijnde gedachten denken, geïsoleerd en individueel, kon de mens nog niet. Hij leefde nog in een droomwereld, in een beeldenwereld, een beeldenbewustzijn.

Een volgende stap zien we in de vroeg-Griekse tijd, wanneer de filosofie zich ontwikkelde. Van de graanbrij werden er nu platte koeken gebakken op een verwarmde steen. Het element 'vuur' speelde een belangrijke rol en de beheersing ervan in de zin van ovenbouw is gaande weg ook mee ontwikkeld.

Wanneer dan de Joodse cultuurkring ontstaan biedt aan het zuurdesem, krijgt het brood voor het eerst een binnen en een buiten: kruim en korst.

Ook bij de mens wordt scheiding tussen binnen- en buitenwereld steeds sterker. Overigens staan, bij het zuurdesem-bakken, de broden in de tijd met elkaar in verbinding; als een soort herinnering, omdat men steeds een stukje deeg bewaart en in de volgende deeg voor het volgend brood verwerkt.

 

Zo ontstaan broden uit de ene generatie naar de volgende. Hierin drukt zich eeuwen lang de familie- en generatieverbondenheid uit. 

De tijd van de Franse revolutie brengt in de ontwikkeling van het brood ( en ook van de mens) een grote ommekeer teweeg. Door de uitvinding van de gist wordt het brood plots zelfstandig en houdt de lange rij op. We beseffen niet genoeg hoe belangrijk dit beeld wel is. Nu komt de tijd dat de mens de wereld buiten hem wil grijpen en begrijpen. De natuurwetenschap begrijpt dit enkele brood en heeft het intieme en technische proces geanalyseerd. Men vindt dan al vlug middeltjes om dit proces te manipuleren en te 'verbeteren'. De industriële revolutie doet er nog een schep bovenop en ontdekt 'manipulatie' omwille van economische redenen. In onze tijd zijn er ook zoveel soorten brood als er mensen zijn. Individu en fysieke vrijheid te top.

In de Oud-Perzische cultuur had men een bereidingswijze voor brood, die gebaseerd was op de samenhang en samenspel tussen honing en zout. Vorige eeuw heeft Rudolf Steiner in een vraag naar de brood-bereiding in de toekomst, een aanwijzing gegeven, die aansluit bij deze vroege impuls. 

Hij zegde dat de toekomst van de broodbereiding zou kunnen gezocht worden in het spanningsveld, dat er ontstaat tussen zout en honing. Het zout van de aarde en de zonnekrachten van de honing. 

Een aantal mensen hebben hiermee geëxperimenteerd. Eén ervan was Hugo Erbe, die ook het Sekowa-backferment op de markt heeft gebracht. Ikzelf heb er ook jaren mee gewerkt. Het is een bijzondere wijze van brood bakken, die een perspectief geeft voor de toekomst.
Het brood kan zodoende in ere hersteld worden als de basis van ons voedsel.

 

 

Honingdesem-brood 

 

Zon en aarde. Honing en zout. Het lichtste en het zwaartste  kunnen een zodanig spanningsveld ontwikkelen, dat de levenskrachten in een deegstuk ervoor zorgen dat het luchtig wordt en duidelijk een binnen en buitenkant ontwikkelt.

Het honingdesem-brood heeft een perspectief voor de toekomst. In heel het bereidingsproces wordt er evenwicht gezocht tussen kosmos en aarde. Door de honing kunnen zonnekrachten in het fysieke proces inwerken. Zo zal het deeg, onder invloed van deze spanning, luchtbellen ontwikkelen en dus rijzen, alsook levenskrachten opslaan. Tegelijkertijd ontwikkelen er zich doorheen het fermentatie-proces belangrijke, noodzakelijke voedingsstoffen. Zo vloeien via het zout-honingsamenspel zonnekrachten in de levende deeg.Als voedsel heeft het honingdesen-brood een bijzondere kracht. Honingdesembrood is een goed verteerbaar brood. Het is heilzaam voor de stofwisseling.

© 2014 by De Vijfkant, Johan Weyens